Tło Historyczne
Pod koniec XVIII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów znajdowała się w głębokim kryzysie. Liberum veto, słabość władzy centralnej i ingerencje sąsiednich mocarstw doprowadziły państwo na skraj przepaści.
Grupa reformatorów, na czele z królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, postanowiła przeprowadzić głębokie zmiany ustrojowe. Obrady Sejmu Wielkiego (1788-1792) stały się areną walki o nowy kształt państwa.
Główne Postanowienia
Konstytucja 3 Maja wprowadzała szereg nowatorskich rozwiązań:
- Zniesienie liberum veto — decyzje miały być podejmowane większością głosów
- Dziedziczność tronu — po śmierci Stanisława Augusta korona miała przejść na dynastię saską
- Trójpodział władzy — na wzór amerykański i francuski
- Prawa mieszczan — dopuszczenie do urzędów i nobilitacji
- Ochrona chłopów — “opiekę prawa i rządu krajowego” nad stanem chłopskim
Reakcja i Upadek
Uchwalenie Konstytucji wywołało sprzeciw części magnaterii, która zawiązała Konfederację Targowicką i wezwała na pomoc Rosję. W 1792 roku wojska rosyjskie wkroczyły do Polski, a rok później nastąpił drugi rozbiór.
Mimo krótkiego okresu obowiązywania, Konstytucja 3 Maja pozostała symbolem polskich dążeń do nowoczesności i suwerenności. Jej rocznica jest dziś jednym z najważniejszych świąt państwowych.
Dziedzictwo
Konstytucja 3 Maja inspirowała kolejne pokolenia Polaków walczących o niepodległość. Jej idee — suwerenność narodu, równość wobec prawa, trójpodział władzy — są dziś fundamentem polskiego ustroju.